Bóbrka, położona w gminie Chorkówka w powiecie krośnieńskim, to miejsce szczególne na turystycznej, przyrodniczej i historycznej mapie województwa podkarpackiego. Z całą gminą, a przede wszystkim właśnie z Bóbrką, wiążą się nie tylko polskie, ale i światowe tradycje przemysłu naftowego. To tutaj powstała pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej, a jednym z jej współzałożycieli i późniejszym dyrektorem był Ignacy Łukasiewicz – farmaceuta, wynalazca i przedsiębiorca. To również on 31 lipca 1853 roku we lwowskim Szpitalu Powszechnym zapalił pierwszą lampę naftową, rozpoczynając epokę, która wkrótce miała zmienić świat.
Bóbrka jest jedną z największych historycznych atrakcji gminy Chorkówka, malowniczo położonej w dorzeczach Jasiołki i Iwełki, na styku Pogórza Jasielskiego, Pogórza Środkowobeskidzkiego i Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej. Teren ten ma zresztą historię sięgającą znacznie dalej niż początki przemysłu naftowego. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu i epoki brązu, a dogodne położenie geograficzne sprawiło, że już w średniowieczu okolice przeżywały intensywny rozwój osadniczy.
Dzieje ropy naftowej
O tym, że ropa naftowa występuje pod ziemią, człowiek wiedział już kilka tysięcy lat przed naszą erą. Na Bliskim Wschodzie wykorzystywano ją przy budowie domów i dróg, uszczelnianiu statków oraz konserwacji drewna. Około V wieku przed Chrystusem Persowie i Arabowie stosowali ją także do celów leczniczych. Marco Polo wspominał natomiast o jej obfitym występowaniu w rejonie Morza Kaspijskiego.
Na ziemiach polskich ropa była znana co najmniej od średniowiecza. Występowała szerokim pasem wzdłuż północnych Karpat, gromadząc się na powierzchni cieków i zbiorników wodnych, pojawiając się nad brzegami potoków i sącząc ze skał. W XV wieku wspominał o niej Jan Długosz, a w następnych stuleciach informacje o „oleju skalnym” pojawiały się w publikacjach medycznych i zielarskich. W okolicach Krosna znano jego praktyczne zastosowania – służył między innymi do smarowania osi wozów i leczenia bydła. W 1815 roku Stanisław Staszic pisał o źródłach ropy w Bóbrce, Ropience, Iwoniczu, Węglówce, Sękowej i innych miejscowościach południowej części kraju. Pod koniec XIX wieku na mapach terenów roponośnych zaznaczano już setki miejscowości od Podhala aż po okolice Borysławia.
Roponośna Bóbrka
Dla Bóbrki przełomowy okazał się XIX wiek, a zwłaszcza połowa stulecia. W 1854 roku pojawił się tutaj Ignacy Łukasiewicz, który wspólnie z Tytusem Trzecieskim rozpoczął przedsięwzięcie mające wkrótce przynieść miejscowości światową sławę. W Bóbrce rozpoczęto systematyczne wydobywanie ropy naftowej, a powstanie kopalni upamiętniał później kamienny obelisk z napisem: „Dla utrwalenia pamięci założoney kopalni oleyu skalnego w Bóbrce w roku 1854 – Ignacy Łukasiewicz”.
Wkrótce powstała spółka, którą Łukasiewicz zawiązał z Tytusem Trzecieskim. Dwa lata później uruchomił pierwszą destylarnię ropy w Ulaszowicach koło Jasła, a w 1860 roku wykonano jedną z zachowanych do dziś kopanek – „Franek”. Rok później do przedsięwzięcia dołączył Karol Klobassa-Zrencki, właściciel terenów, na których prowadzono wydobycie. Spółka Łukasiewicza, Trzecieskiego i Klobassy rozwijała się, a wraz z nią cały przemysł naftowy w regionie.
Tereny roponośne dzisiejszej gminy Chorkówka i całej Galicji szybko stały się miejscem prawdziwej gorączki naftowej. Przyjeżdżali tu poszukiwacze ropy, przedsiębiorcy, inżynierowie i inwestorzy. W latach 80. XIX wieku w Galicji pojawił się między innymi kanadyjski przedsiębiorca William Henry McGarvey, który rozpoczął własne przedsięwzięcia i wprowadzał nowe rozwiązania techniczne. Powstawały kolejne spółki, kopalnie i rafinerie, a ropa zaczynała zmieniać oblicze całego regionu.
Galicyjski fenomen nafciarski
Ignacy Łukasiewicz zmarł 7 stycznia 1882 roku w Chorkówce. W tym czasie przemysł, którego był jednym z najważniejszych pionierów, rozwijał się już niezwykle dynamicznie. W 1883 roku w samej Galicji wydobywano około 51 tysięcy ton ropy rocznie, a na początku XX wieku region należał do światowej czołówki producentów tego surowca. Galicja była nie tylko kolebką nowoczesnego przemysłu naftowego, ale również miejscem, w którym dokonywała się prawdziwa rewolucja technologiczna w dziedzinie wydobycia, wierceń i przetwarzania ropy.
Pod koniec XIX wieku działało tu 156 przedsiębiorstw i spółek naftowych, w tym 129 krajowych, a także firmy austriackie, niemieckie, angielskie, amerykańskie, belgijskie, holenderskie, francuskie i węgierskie. Na galicyjskich polach naftowych koncentrował się ogromny kapitał, a roponośne miejscowości przeżywały okres niezwykłego rozwoju. Powstawały fortuny, a „czarne złoto” przyciągało ludzi gotowych inwestować wielkie pieniądze w poszukiwanie nowych złóż. Na przełomie XIX i XX wieku niektóre miejscowości galicyjskiego zagłębia naftowego przypominały prawdziwe naftowe El Dorado.
Muzeum w Bóbrce
Pozostałości po pionierskim okresie przemysłu naftowego można dziś oglądać w Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce. Obiekt znajduje się pośród lasów, na terenie historycznej kopalni, w której zachowały się urządzenia, budynki i inne pamiątki dokumentujące rozwój wydobycia ropy. Niektóre z prezentowanych obiektów pamiętają jeszcze czasy Ignacego Łukasiewicza i pierwszych nafciarzy.
Muzeum powstało z inicjatywy podjętej na początku lat 60. XX wieku, kiedy zdecydowano o trwałym upamiętnieniu miejsca narodzin polskiego przemysłu naftowego. Największą wartością Bóbrki jest jednak nie tylko sama kolekcja muzealna, lecz autentyczność miejsca. Zwiedzający poruszają się po terenie dawnej kopalni, oglądają historyczne kopanki, urządzenia wydobywcze i zabudowania związane z kolejnymi etapami rozwoju przemysłu naftowego. Historia nie została tutaj przeniesiona do muzealnych gablot – zachowała się dokładnie tam, gdzie ponad półtora wieku temu rozpoczęło się przemysłowe wydobywanie ropy.
Bóbrka pozostaje jednym z tych miejsc na Podkarpaciu, których znaczenie wykracza daleko poza historię regionu. To właśnie tutaj niewielka miejscowość pod Krosnem stała się jednym z punktów początkowych przemysłu, który w następnych dziesięcioleciach miał ogromny wpływ na gospodarkę całego świata. Kopalnia, postać Ignacego Łukasiewicza i zachowane zabytki techniki sprawiają, że Bóbrka jest nie tylko miejscem pamięci o galicyjskich nafciarzach, lecz także jednym z najważniejszych punktów europejskiego dziedzictwa przemysłowego.
Literatura:
F. Bujak, Galicya. Leśnictwo, górnictwo, przemysł, t. II, 1910.
Skansen Muzeum Przemysłu Naftowego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce. Przewodnik (The Guide), 1999.
Napisz komentarz
Komentarze