Tadeusz Władysław Lutak urodził się 29 sierpnia 1917 roku w Żarnowej, obecnie znajdującej się w granicach Strzyżowa. Jego wojskowa droga rozpoczęła się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. W 1937 roku jako ochotnik zgłosił się do Wojska Polskiego i został skierowany do 2. Batalionu Pancernego w Żurawicy. Ukończył szkołę podoficerską, zdobywając specjalistyczne przygotowanie do służby w wojskach pancernych. Służył m.in. jako kierowca czołgu Vickers.
Jesienią 1938 roku uczestniczył w działaniach Wojska Polskiego związanych z zajęciem Zaolzia oraz terenów Spiszu i Orawy. Kilkanaście miesięcy później przyszło mu wziąć udział w prawdziwej wojnie. Po niemieckiej agresji na Polskę we wrześniu 1939 roku znalazł się w 121. Kompanii Czołgów Lekkich, podporządkowanej 10. Brygadzie Kawalerii płk. Stanisława Maczka – jednej z najlepiej walczących polskich jednostek w kampanii wrześniowej.
Lutak pełnił funkcję gońca motocyklowego, przewożąc rozkazy i meldunki pomiędzy dowództwem brygady a oddziałami pancernymi. Brał udział m.in. w walkach w rejonie Jordanowa, gdzie żołnierze Maczka przez kilka dni powstrzymywali natarcie niemieckiego XXII Korpusu Pancernego. W czasie dalszego odwrotu, pod Starym Dzikowem, dostał się do niemieckiej niewoli. Zdołał jednak uciec z transportu i po wielu trudnościach powrócił w rodzinne strony.
Podczas okupacji Tadeusz Lutak pracował również przy budowie niemieckiego schronu kolejowego w Strzyżowie. Potężny tunel pod Żarnowską Górą stał się jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów militarnych regionu. W sierpniu 1941 roku w jego sąsiedztwie doszło do spotkania Adolfa Hitlera i Benito Mussoliniego. Od 1940 roku działał w strukturach Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej, przyjmując pseudonim „Pancerz”. Związany był z grupą konspiracyjną dowodzoną przez Stanisława Mikulskiego ps. „Żmija” oraz ze strukturami wywiadowczo-dywersyjnymi podlegającymi rzeszowskiemu Inspektoratowi AK, którym kierował m.in. Łukasz Ciepliński. W konspiracji zajmował się działalnością wywiadowczą, sabotażową i dywersyjną. W 1944 roku, już jako kapral, dowodził drużyną dywersyjną z Żarnowej wchodzącą w skład plutonu dywersyjnego Placówki AK Strzyżów. Był jednym z żołnierzy miejscowego podziemia przygotowujących się do wystąpienia przeciwko Niemcom w ramach działań Armii Krajowej na Rzeszowszczyźnie.
Po wejściu Armii Czerwonej Lutak opuścił rodzinne strony i wyjechał na Ziemie Odzyskane. Do Żarnowej powrócił w 1946 roku. W kolejnych latach pracował jako masarz, zajmował się również gospodarstwem rolnym. Po upadku komunizmu coraz częściej dzielił się swoimi wspomnieniami. Jego relacje ukazywały się w prasie regionalnej, a część z nich została utrwalona w publikacjach dotyczących wojennych losów mieszkańców ziemi strzyżowskiej. Współpracował z Instytutem Pamięci Narodowej, uczestniczył w spotkaniach z młodzieżą, uroczystościach patriotycznych i wydarzeniach poświęconych żołnierzom Armii Krajowej. W ramach projektu IPN „Opowiedziane” nagrano z nim obszerną relację, dzięki której jego wspomnienia z września 1939 roku i lat okupacji zostały zachowane.
Za służbę wojenną i działalność na rzecz zachowania pamięci historycznej był wielokrotnie odznaczany. Otrzymał m.in. Krzyż Oficerski i Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Armii Krajowej, Krzyż Partyzancki oraz Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”. W 2019 roku został uhonorowany Nagrodą Honorową Instytutu Pamięci Narodowej „Świadek Historii”. W 2022 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Powiatu Strzyżowskiego.
Szczególnym wydarzeniem była uroczystość 3 marca 2023 roku w Strzyżowie, podczas której Tadeusz Lutak został mianowany na stopień kapitana Wojska Polskiego w stanie spoczynku. W lutym 2024 roku uhonorowano go także odznaką „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego”.
Jeszcze 29 sierpnia 2026 roku świętował swoje 109. urodziny. Z tej okazji odwiedzili go m.in. żołnierze 1. Batalionu Czołgów z Żurawicy, nawiązującego do pancernych tradycji miejscowości, w której niemal dziewięćdziesiąt lat wcześniej rozpoczynał swoją wojskową służbę. W tym czasie Tadeusz Lutak był najstarszym żyjącym żołnierzem Wojska Polskiego, najstarszym polskim kombatantem oraz ostatnim żyjącym żołnierzem 121. Kompanii Czołgów Lekkich.
Źródła:
Instytut Pamięci Narodowej – projekt „Opowiedziane”, relacja Tadeusza Lutaka; Oddział IPN w Rzeszowie
Napisz komentarz
Komentarze