Dlaczego rozwija się zwyrodnienie plamki żółtej?
AMD jest chorobą o złożonym, wieloczynnikowym podłożu. Znaczenie mają procesy związane ze starzeniem się organizmu, predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe i styl życia. Dokładny mechanizm prowadzący do rozwoju choroby nie jest jednak sprowadzony do jednego czynnika.
Z wiekiem w strukturach oka zachodzą naturalne zmiany. U części osób dochodzi jednak do nieprawidłowych procesów w obrębie plamki żółtej, między innymi do gromadzenia złogów określanych jako druzy oraz stopniowego uszkadzania komórek siatkówki i nabłonka barwnikowego siatkówki. W bardziej zaawansowanych postaciach może dochodzić do zaniku tkanek albo powstawania nieprawidłowych naczyń krwionośnych.
Najważniejsze czynniki ryzyka AMD
Nie każdy czynnik ryzyka można wyeliminować. Niektóre są związane z wiekiem lub uwarunkowaniami genetycznymi, inne natomiast mogą zależeć od stylu życia i ogólnego stanu zdrowia.
Do najważniejszych czynników związanych z większym ryzykiem AMD należą:
- wiek – ryzyko wyraźnie zwiększa się wraz z wiekiem, szczególnie w starszych grupach wiekowych,
- predyspozycje genetyczne i obciążenie rodzinne – występowanie AMD u bliskich krewnych oraz obecność określonych wariantów genetycznych wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby ,
- palenie papierosów – jest jednym z najlepiej udokumentowanych modyfikowalnych czynników ryzyka,
- wybrane czynniki sercowo-naczyniowe i metaboliczne – z AMD wiązano m.in. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej oraz inne nieprawidłowości metaboliczne, choć siła tych zależności jest mniejsza i bardziej niejednoznaczna niż w przypadku wieku czy palenia,
- nadmierna masa ciała i mała aktywność fizyczna – mogą zwiększać ryzyko choroby,
- sposób odżywiania – znaczenie może mieć ogólna jakość diety. W szczególności korzystny może być sposób żywienia obejmujący większy udział warzyw, zwłaszcza zielonolistnych, ryb oraz innych produktów dostarczających składników odżywczych związanych z prawidłowym funkcjonowaniem siatkówki.
Wiek jako główny czynnik ryzyka
Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka AMD. Choroba występuje przede wszystkim u osób starszych, a prawdopodobieństwo jej rozwoju zwiększa się wraz z upływem lat. Sam wiek nie oznacza jednak, że AMD na pewno się pojawi. Na ryzyko wpływa jednocześnie wiele innych elementów, w tym geny i styl życia.
Palenie papierosów
Palenie jest jednym z czynników, na które można mieć wpływ. Badania wskazują na związek między paleniem a większym ryzykiem rozwoju AMD, w tym jej bardziej zaawansowanych postaci. Dlatego unikanie palenia lub jego zaprzestanie jest jednym z elementów profilaktyki, które mogą ograniczać ryzyko związane z tym czynnikiem.
Predyspozycje rodzinne i genetyczne
AMD może występować rodzinnie. Osoby, których bliscy krewni chorowali na zwyrodnienie plamki żółtej, mogą mieć większe ryzyko jego rozwoju. Badania genetyczne wskazują na udział wielu wariantów genów związanych między innymi z regulacją odpowiedzi immunologicznej i procesami zapalnymi. Nie oznacza to jednak, że obecność określonej predyspozycji genetycznej przesądza o zachorowaniu. Rozwój AMD jest wynikiem współdziałania czynników genetycznych i środowiskowych.
Dieta i styl życia
Znaczenie może mieć również sposób odżywiania i ogólny styl życia. W kontekście zdrowia oczu korzystny wpływ ma dieta bogata w zielone warzywa liściaste i ryby, a także regularna aktywność fizyczna. Nie oznacza to jednak, że określony sposób żywienia może całkowicie zapobiec AMD. Jest raczej jednym z elementów wpływających na ogólny profil zdrowotny i potencjalne ryzyko choroby.
Choroby układu krążenia i zaburzenia metaboliczne
Na ryzyko AMD mogą wpływać również niektóre czynniki związane z ogólnym stanem zdrowia. Wśród opisywanych zależności znajdują się między innymi nadciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cholesterolu, otyłość oraz choroby układu sercowo-naczyniowego. Ich obecność nie oznacza oczywiście, że rozwinie się AMD, ale może być jednym z elementów całkowitego profilu ryzyka.
Czy można zapobiec zwyrodnieniu plamki żółtej?
Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ. Nie da się zatrzymać procesu starzenia ani modyfikować odziedziczonych predyspozycji genetycznych. Można natomiast ograniczać niektóre czynniki związane ze stylem życia i kontrolować stan zdrowia.
Znaczenie może mieć niepalenie papierosów, regularna aktywność fizyczna, prawidłowa kontrola ciśnienia tętniczego i cholesterolu oraz zbilansowana dieta. W przypadku osób znajdujących się w grupie ryzyka istotne znaczenie mają regularne kontrole okulistyczne, ponieważ wczesne AMD może przez długi czas nie powodować wyraźnych objawów.
Kiedy ryzyko AMD jest szczególnie istotne?
Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których łączy się kilka czynników ryzyka, na przykład starszy wiek, palenie papierosów i występowanie AMD w rodzinie. Nie oznacza to jednak, że u każdej osoby z takim profilem rozwinie się choroba.
Warto także pamiętać, że AMD może dotyczyć jednego lub obu oczu, a przebieg choroby może być różny. Dlatego samo występowanie czynników ryzyka nie pozwala rozpoznać choroby. Do oceny stanu plamki potrzebne jest badanie okulistyczne, a w zależności od sytuacji lekarz może zalecić również dodatkowe badania obrazowe, takie jak OCT.
Podsumowanie
Zwyrodnienie plamki żółtej jest chorobą o wieloczynnikowym podłożu, w której największe znaczenie ma wiek, ale istotną rolę mogą odgrywać także predyspozycje genetyczne, palenie papierosów, sposób odżywiania, aktywność fizyczna oraz niektóre czynniki związane ze zdrowiem układu krążenia. Nie wszystkie elementy ryzyka można wyeliminować, dlatego najważniejsze jest uwzględnienie zarówno indywidualnych predyspozycji, jak i stanu zdrowia oraz wyników badań okulistycznych. To rzeczywisty stan oczu, a nie sama obecność pojedynczego czynnika ryzyka, powinien decydować o dalszym postępowaniu.
Artykuł powstał przy współpracy z www.optegra.com.pl.
Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno-edukacyjne. Treści te, w tym zawarte w nich porady, nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu ze specjalistami i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę.
