Karol Olszewski, światowej sławy chemik i kriogenik, urodził się 29 stycznia 1846 r. we wsi Broniszów, położonej obecnie w powiecie ropczycko-sędziszowskim. Pochodził z rodziny ziemiańskiej.
Edukację odebrał w szkołach w Nowym Sączu i Tarnowie. W latach 1866–1871 studiował chemię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Już w trakcie studiów, od 1869 r., pracował jako demonstrator, a następnie asystent w Katedrze Chemii UJ u prof. Emila Czyrniańskiego. Po ukończeniu studiów w 1872 r. wyjechał na stypendium rządowe do Heidelbergu, gdzie pracował pod kierunkiem Roberta Bunsena i Gustava Kirchhoffa. Tam uzyskał doktorat z filozofii, który w 1873 r. nostryfikował na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym samym roku habilitował się i został prywatnym docentem chemii.
W 1876 r. otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego. Od 1888 r. powierzono mu tymczasowe kierownictwo Katedry Chemii UJ, a w 1891 r. objął stanowisko kierownika nowo utworzonego I Zakładu Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, którym kierował aż do śmierci w 1915 r.
Największą sławę przyniosły mu badania z zakresu kriogeniki. W 1883 r., wspólnie z fizykiem Zygmuntem Wróblewskim, dokonał skroplenia tlenu, azotu i tlenku węgla w stanie statycznym. Rok później, pracując samodzielnie, skroplił wodór w stanie dynamicznym i wyznaczył jego parametry krytyczne. W 1890 r. skonstruował nowatorską aparaturę do skraplania gazów, dzięki której przez pewien czas osiągał najniższą na świecie temperaturę – –225°C.
Na prośbę odkrywcy argonu i helu, Williama Ramsaya, skroplił i zestalił argon (1895), a także podejmował pionierskie próby skroplenia helu (1896 i 1906). Skonstruował jeden z pierwszych na świecie termometrów helowych. Projektowane przez niego aparaty do skraplania powietrza i wodoru były wykorzystywane w laboratoriach Europy i Stanów Zjednoczonych. Olszewski zajmował się również analizą wód mineralnych, studziennych i rzecznych dla Krakowa i okolic oraz pełnił funkcję chemika sądowego. W 1896 r., wspólnie z prof. Alfredem Obalińskim, wykonał pierwsze na ziemiach polskich kliniczne zdjęcie rentgenowskie.
Był członkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, Praskiej Akademii Umiejętności, przewodniczącym III Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego AU oraz honorowym członkiem wielu towarzystw naukowych. W 1904 r. wraz ze studentami założył Kółko Chemików Uniwersytetu Jagiellońskiego i został jego pierwszym kuratorem.
Dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1904, 1913) oraz do Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (1913). Nauka wypełniała całe jego życie – nie założył rodziny, a swoje oszczędności zapisał w testamencie na rozwój badań nad niskimi temperaturami. Jego aparatura dała początek zbiorom Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Collegium Maius.
Zmarł 25 marca 1915 r. w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. W okresie jego działalności chemia na Uniwersytecie Jagiellońskim osiągnęła światowy poziom, a sam Karol Olszewski stał się jedną z najwybitniejszych postaci nauki przełomu XIX i XX wieku.
Źródło: Zakład Chemii Nieorganicznej UJ
Napisz komentarz
Komentarze