Beńkowa Wisznia była miejscem jego wczesnego dzieciństwa, gdzie kształcił się w domu pod okiem guwernerów i gdzie kształtowały się jego pierwsze wspomnienia:
„Świat mego dziecinnego i młodocianego wieku cały w Beńkowej Wiszni. Długie tam dnie, długie tam pory roku… Dom tam rodziców moich był to dom prawdziwy polsko‑szlachecki, zamożny bez zbytku, cichy a gościnny.”
(Trzy po trzy, Aleksander Fredro)
Wspomina także dramat pożaru:
„Świece po pokojach w Beńkowej Wiszni tlały czerwono… pakowano spiesznie… Dzieci zbite w gromadkę płakały, bo i starsi płakali, a płakali rzewnie. Ojciec opuszczał swój dom, bo przed godziną ostatnim westchnieniem ostatnie dała nam błogosławieństwo najlepsza, najtroskliwsza matka.”
Na miejscu spalonej budowli, staraniem Aleksandra Fredry, wzniesiono nowy pałac. Prace rozpoczęto wkrótce po jego ślubie z Zofią z Jabłonowskich w 1828 roku, ukończono w 1835 roku, a urządzanie wnętrz trwało jeszcze około dwóch lat. Pałac usytuowano na wzniesieniu, którego stok matka Aleksandra – Marianna Fredrowa – obsadziła dziewięcioma świerkami na pamiątkę swoich dzieci. Wokół powstał ogród warzywny, owocowy i kwiatowy, staw oraz parterowa oficyna zwana „Jackowym Dworem”, gdzie pierwotnie mieszkali Fredrowie i gdzie powstały takie komedie jak Pan Jowialski, Śluby panieńskie oraz Zemsta.
Pałac, wybudowany w stylu neorenesansowym, składał się z dwóch kondygnacji, z półkolistymi oknami i nieregularnym kształtem. Na parterze mieściły się duży salon, pokój pani domu oraz jadalnia, ozdobiona od 1886 roku cyklem akwarel Juliusza Kossaka, zatytułowanym Fredroviana. Na piętrze znajdował się pokój Fredry, pełniący rolę pracowni i sypialni, w którym powstała opera Rymond oraz wspomnienia Trzy po trzy. Tam znajdował się także pokój syna Jana Aleksandra. Rodzina mieszkała w pałacu od wiosny do października, zimy spędzając we Lwowie.
Fredro wspominał powrót do majątku po kampanii napoleońskiej:
„Wyjechaliśmy razem nie z równych pobudek, Napoleon na Elbę, ja prosto do Rudek.”
Pałac i majątek w Beńkowej Wiszni, wraz m.in. z pobliskimi Rudkami, stanowiły centrum życia rodzinnego, kulturalnego i gospodarczego Fredrów.
W rękach Fredrów znajdowały się również pobliskie Rudki, gdzie znajduje się kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Świątynia słynęła z obrazu Matki Bożej Rudeckiej, przed którym modlili się królowie Jan Kazimierz i Jan III Sobieski. Po II wojnie światowej kościół został zamknięty, a obraz przewieziono do Przemyśla, a następnie do Jasienia, skąd został skradziony w 1992 roku. W 1995 roku do Rudek powróciła jego kopia, koronowana przez arcybiskupa Mariana Jaworskiego. Obecnie kościół jest Sanktuarium Matki Boskiej Rudeckiej.
W kaplicy zachowało się dziesięć epitafiów rodziny Fredrów, w tym czarny marmurowy medalion Aleksandra Fredry. W 1990 roku, po profanacji grobów w czasach sowieckich, odbył się uroczysty ponowny pochówek Aleksandra Fredry, jego żony Zofii i rodziny.
Hrabia Aleksander Fredro (1793–1876) był komediopisarzem, pamiętnikarzem, poetą, ziemianinem, oficerem i wolnomularzem. W wieku 16 lat zaciągnął się do armii Księstwa Warszawskiego, brał udział w wyprawie Napoleona na Moskwę i otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari. Po powrocie do Polski osiadł w Beńkowej Wiszni, rozwijając majątek, twórczość literacką i działalność społeczną. Był posłem do Sejmu Krajowego, członkiem Akademii Umiejętności i Towarzystwa Patriotycznego.
Po śmierci Andrzeja Fredry w(wnuka ALeksandra) 1898 roku majątek odziedziczyła wdowa Felicja ze Szczepańskich. W 1919 roku pałac sprzedano Małopolskiemu Towarzystwu Rolniczemu, które utworzyło tam Zakład Ogrodniczy zwany Fredrowem. Po 1945 roku powstała szkoła rolnicza, obecnie siedziba Wiszniańskiego Kolegium Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Rolniczego. Na dawnych terenach sadów Fredrów wciąż prowadzi się przetwórstwo owoców, głównie jabłek.
s
Napisz komentarz
Komentarze