Kramarz urodził się 1 stycznia 1905 roku w Przemyślu, w rodzinie kolejarza. Studiował historię na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie w 1930 roku obronił doktorat na podstawie pracy „Ludność Przemyśla w latach 1521–1921”, wydanej w formie książkowej. Było to pionierskie opracowanie demograficzne, oparte na źródłach archiwalnych, które do dziś pozostaje cennym materiałem dla badaczy dziejów miasta. Publikował liczne artykuły naukowe i dydaktyczne, a także podręczniki szkolne – m.in. w 1938 roku ukazał się jego podręcznik historii dla gimnazjów kupieckich. Pełnił funkcję metodyka historii, angażował się w rozwój edukacji ekonomicznej i geograficznej w szkołach średnich.
Jedną z jego pasji była działalność harcerska – od 1916 roku związany ze skautingiem, jako nauczyciel opiekował się drużynami zuchowymi i harcerskimi. Po wrześniu 1939 roku, gdy Przemyśl został podzielony między Niemców i Sowietów, próbował kontynuować działalność oświatową i harcerską pod kryptonimem „Stalowa Tarcza”. Władze radzieckie zwolniły go z pracy w szkole, zatrudnił się w wodociągach – tuż obok więzienia, które stało się jego ostatnim adresem.
Aresztowany w marcu 1941 roku, jako „wróg stalinowskiego państwa” nie miał szans na przeżycie. W dniach 26–27 czerwca 1941 roku został zamordowany przez NKWD w Dobromilu, wraz z setkami innych więźniów. Ciała wrzucono do szybu nieczynnej kopalni soli. Niemcy wykorzystali zbrodnię propagandowo, filmując ekshumację, po czym rozstrzelali Żydów zmuszonych do wydobywania zwłok. Podczas ekshumacji Waleriana Kramarza rozpoznano ponoć po charakterystycznych kręconych włosach, co potwierdził jeden z polskich lekarzy obecnych przy wydobywaniu ciał. To była jedyna możliwość identyfikacji, gdyż dokumenty ofiar w większości zaginęły.
Przez lata rodzina Kramarza żyła w niepewności, karmiona plotkami o Syberii. Dopiero ekshumacja potwierdziła jego śmierć. Na Cmentarzu Głównym w Przemyślu znajduje się tablica upamiętniająca dr. Waleriana Kramarza – nauczyciela, historyka, harcerza. Jego los jest symbolem tragedii tysięcy polskich obywateli zamordowanych przez Sowietów w czerwcu 1941 roku.
s
Napisz komentarz
Komentarze