Bieszczady

20 marca 1946. Ze strażnicy Wojsk Ochrony Pogranicza w Jasielu wyrusza około stuosobowy oddział żołnierzy i milicjantów. Opuszczają placówkę, której nie da się już bronić przed atakami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Po drodze wpadają w zasadzkę UPA. Większość pojmanych zostaje bestialsko zamordowana. To jedna  z największych klęsk poniesionych przez polskie wojsko w walce z ukraińskim podziemiem.

Wielkim wydarzeniem, któremu nadano ogromną rangę był przylot na Jasionkę w marcu 1975 roku marszałka Josipa Bros-Tito z małżonką. Była to czwarta wizyta w Polsce przywódcy bratniej Jugosławii, jak się miało okazać ostatnia. W całości odbywała się ona na Rzeszowszczyźnie.

W 1951 w zamian za bogate w węgiel kamienny skrawki Lubelszczyzny Polska odzyskała kawałek Bieszczad z Ustrzykami Dolnymi i Lutowiskami. Wymiana, mimo, że dotyczyła terytorium stosunkowo niewielkiego, bo równego mniej więcej obszarowi Warszawy, wzbudzała i nadal wzbudza ogromne kontrowersje.

Styczeń 1947. Oddziały Wojska Polskiego tropią w bieszczadzkich ostępach słabnące i coraz bardziej osaczane oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. Zeznania schwytanego jeńca pomagają w odnalezieniu ufortyfikowanego szpitala UPA, który po oblężeniu zostaje zniszczony. Ta historia do dzisiaj owiana jest tajemnicami i wzbudza sporo kontrowersji.

Francuska ikona kina Brigitte Bardot, która zmarła 28 grudnia 2025 roku w wieku 91 lat, nie tylko symbolizowała rewolucję obyczajową lat 50. i 60., ale przez dekady walczyła o prawa zwierząt. Jedną z jej głośnych interwencji była obrona wilków w Bieszczadach – bezpośredni telefon do prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, który wpłynął na decyzje polskich władz.

Zrujnowane przez II wojnę światową i kilkuletnie walki z UPA Bieszczady przez kolejne dziesięciolecia były przywracane społeczeństwu. Duży wkład – mimo, że nie z własnej woli – mieli tu więźniowie miejscowych zakładów karnych, a także pracownicy cywilni więziennictwa i funkcjonariusze Służby Więziennej.

Wilhelm Brasse z obecnym Podkarpaciem miał styczność w zasadzie przez moment. Wiosną 1940 roku, gdy podczas próby przekroczenia granicy węgierskiej został schwytany w okolicach Komańczy. Ten moment wywarł największy wpływ na jego życie. W KL Auschwitz, do którego trafił po aresztowaniu w Bieszczadach, został obozowym fotografem. Dzięki niemu zachowały się tysiące zdjęć ofiar Oświęcimia -  fotograficzna dokumentacja piekła.

Minęło ponad 60 lat od sprowadzenia pięciu pierwszych żubrów w Bieszczady. Dziś, gdy ich górska populacja sięga 750 osobników, warto przypomnieć historię sprzed sześciu dekad. Jest ona spisana w prowadzonej przed laty „Kronice ośrodka hodowli żubrów Nadleśnictwa Stuposiany”, która dziś stanowi cenne źródło wiedzy jako ocalona kronika, uratowana z pożaru leśniczówki Widełki w 2005 roku.