Szymon Jakubowski
Wybory odbywały się w bardzo trudnej sytuacji, gdy niepewny jeszcze był młodego państwa, nie wszędzie ze względu na trwające działania wojenne i sytuację polityczną dało się głosowanie zorganizować. Ogłosił je na podstawie dekretów wydanych 28 listopada 1918 roku Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski. Po raz pierwszy w naszej historii miały one być pięcioprzymiotnikowe: powszechne, równe, proporcjonalne, bezpośrednie i tajne. Odradzające się państwo polskie - jako jedno z pierwszych - prawa wyborcze przyznało także kobietom.
Pierwsze demokratyczne wybory
Zgodnie z ordynacją bierne i czynne prawo wyborcze miał każdy obywatel państwa, który do dnia ogłoszenia wyborów ukończył 18 lat. Ciekawostką jest fakt, że w głosowaniu nie mogli jednak brać udziału „wojskowi wszystkich stopni i wszystkich rodzajów broni w służbie czynnej” oraz osoby sądownie pozbawione praw obywatelskich. Ordynacja zastrzegała również, że urzędnicy władz administracyjnych, skarbowych i sądowych nie mogli być wybierani w okręgach na które rozciągała się ich działalność służbowa. Miało to m.in. zapobiegać wykorzystywaniu w wyborczej walce piastowanych stanowisk.
Pierwsze wybory odbywały się w warunkach szczególnych, gdy Polska nie miała jeszcze ostatecznie ustalonych granic, zaś na niektórych terenach trwały regularne walki. Tam termin przeprowadzenia głosowania miał zostać wyznaczony w późniejszym terminie. Jeden poseł miał przypadać średnio na 50 tys. mieszkańców danego okręgu. Charakterystyczną cechą tamtych wyborów było, że jedna osoba mogła kandydować w kilku różnych okręgach wyborczych, a także z kilku list.
Tereny na których wybory nie mogły się odbyć, w Sejmie Ustawodawczych, z urzędu miały być reprezentowane przez tamtejszych członków parlamentów zaborczych: polskich posłów do austriackiej Rady Państwa oraz Parlamentu Rzeszy. Proces dokooptowywania nowych członków parlamentu trwał prawie całą kadencję. Na początku kadencji parlament liczył 335 posłów, pod koniec 432.
Ordynacja zakazywała w dniu wyborów agitacji w lokalach wyborczych (pod karą do stu marek lub dwustu koron). Nie można było „wygłaszać przemów do wyborców” w promieniu 100 metrów od lokalu. Głosowanie polegało na podkreśleniu na karcie wyborczej numeru komitetu na który oddawało się głos. Nie głosowano więc na konkretne nazwisko, lecz na listę.
Wyniki
W pierwszych wyborach triumfowała Narodowa Demokracja startująca do Sejmu pod nazwą Narodowego Komitetu Wyborczego Stronnictw Demokratycznych. Na początku kadencji miała 116 mandatów, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie” liczyło 57 posłow, PSL „Piast” - 46, Polska Partia Socjalistyczna - 32, Klub Polskiego Zjednoczenia Ludowego - 27, Klub Pracy Konstytucyjnej - 18, Narodowy Związek Robotniczy - 16, PSL-Lewica - 13, Klub Żydowski - 10, Klub Niemiecki - 2, czterech posłów było bezpartyjnych. Układ sił w Sejmie zmieniał się z czasem, wraz ze zmianami barw partyjnych niektórych parlamentarzystów, zmianami w samych ugrupowaniach i po kolejnych wyborach uzupełniających.
Na obecnym, administracyjnym Podkarpaciu w zasadzie w całości funkcjonowało 5 okręgów wyborczych. I tu w 1919 roku zdecydowanie triumfowały ugrupowania ludowe. W okręgu 41 obejmującym powiaty jasielski, krośnieński i sanocki zwyciężyło PSL Lewica zdobywając trzy z sześciu mandatów. Po jednym pośle wprowadziły PSL „Piast”, PPS i Narodowa Demokracja.
W okręgu 43 (Rzeszów, Ropczyce, Strzyżów) zdecydowanie triumfował PSL „Piast” zdobywając całą pulę: 7 mandatów. Ciekawa była sytuacja w okręgu 44 (Tarnobrzeg, Kolbuszowa, Mielec i Nisko). Tu niewątpliwie na wyniki wyborów ogromny wpływ miały niedawne wydarzenia polityczne związane z funkcjonowaniem „Republiki Tarnobrzeskiej”. Miażdżące zwycięstwo odniosło tu ludowe ugrupowanie firmowane przez jej radykalnego działacza chłopskiego księdza Eugeniusza Okonia na które oddano prawie 77 tysięcy głosów z nieco ponad 96 tys. ważnych. Dało to 5 z 6 mandatów. Szósty mandat przypadł kandydatowi z PSL „Piast”.
W okręgu 45 (Jarosław, Przeworsk i Łańcut) cztery mandaty wziął PSL „Piast”, dwa PPS. Skomplikowana była sytuacja w okręgu 46 (Przemyśl, Brzozów, Bircza), który częściowo znajdował się na terenie objętym walkami polsko-ukraińskimi. Z powodu stanu wojennego wybory nie odbyły się w jednej trzeciej obwodów. Nie było tu też jednoznacznego zwycięzcy. Najwięcej głosów i mandatów (dwa z pięciu) zdobył PSL „Piast”, ale pozostałe większe ugrupowania: PPS, PSL Lewica i Narodowa Demokracja osiągnęły już wyniki bardzo do siebie zbliżone i wprowadziły po jednym pośle.
Pierwsi parlamentarzyści
Skład pierwszego parlamentu II Rzeczypospolitej był bardzo zróżnicowany. Ogrom startujących ugrupowań (w różnych częściach kraju te same ugrupowania startowały pod różnymi nazwami, często w różnych sojuszach) miał wpływ na różnorodność nowo wybranych parlamentarzystów.
Z obecnym Podkarpaciem w różny sposób związanych było około 40 posłów, zarówno tych, którzy dostali się w wyniku bezpośrednich wyborów, jak i tych, którzy weszli jako z urzędu, jako byli członkowie parlamentów zaborczych. Co ciekawe wybrańców w swych notkach biograficznych jako pochodzenie czy też zawód podawało „rolnik”, nawet, gdy faktycznie trudnili się czym innym.
Z biogramów „podkarpackich” posłów „Sejmu Ustawodawczego wynika, że zdecydowana większość z nich była bardzo aktywna w lokalnym życiu społecznym. Wielu z nich deklarowało przynależność do licznych organizacji i związków rolniczych, kas pożyczkowych, spółdzielni, spółek producenckich. Spora grupa posłów związana była z Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”, nie brak było aktywnych działaczy politycznych, byłych i ówczesnych włodarzy gmin. Część legitymowała się stażem parlamentarnym czy to w Sejmie Krajowym Galicji czy też austriackiej Radzie Państwa. Chętnie w oficjalnych życiorysach chwalono się zarówno służbą w austriackiej armii, jak i represjami doświadczonymi w okresie zaborczym.
Do Sejmu po pierwszych wyborach trafiły osoby bardzo mocno zaangażowane od lat w lokalne (i nie tylko) życie społeczne i polityczne. Niektórzy szczyt kariery mieli już za sobą, niektórzy mieli zaistnieć bardziej w niepodległej Polsce. Posłem z okręgu jasielsko-krośnieńsko-sanockiego został chociażby 52-letni wówczas Jan Stapiński, już wtedy uchodzący za nestora ruchu ludowego, współtwórca Stronnictwa Ludowego i redaktor popularnego tygodnika „Przyjaciel Ludu”. W Przemyskiem wybory wygrał Herman Lieberman - wzięty adwokat, poseł do wiedeńskiej Rady Państwa, zaś w okresie II RP czołowy działacz PPS, skazany w procesie brzeskim w 1930 roku, polityczny emigrant, i członek rządu Władysława Sikorskiego. Dwóch wybranych wówczas z obecnego Podkarpacia posłów (Tomasz Dąbal z listy ks. Eugeniusza Okonia i Stanisław Łańcucki z PPS) w krótkim czasie ewoluowało poglądami w kierunku komunistów, ostatecznie znaleźli się w Związku Radzieckim, ale ich losy były tragiczne. Obydwaj padli ofiarą stalinowskich czystek i oskarżeni o rzekome szpiegostwo rozstrzelani. W pierwszym parlamencie, jako były poseł do austriackiej Rady Państwa, zasiadł m.in. urodzony w Jaśle prawnik żydowskiego pochodzenia Ignacy Steinhaus, ojciec wybitnego później matematyka - Hugo.
Sejm Ustawodawczy
Pierwszy parlament zebrał się 10 lutego 1919 roku w budynku byłego Instytutu Aleksandrowsko-Maryjskiego Wychowania Panien przy Wiejskiej w Warszawie. Obrady otworzył Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudskiego mówiąc w inauguracyjnym posiedzeniu m.in.
- Panowie posłowie! Półtora wieku walk, krwawych nieraz i ofiarnych, znalazło swój tryumf w dniu dzisiejszym. Półtora wieku marzeń o wolnej Polsce czekało swego ziszczenia w obecnej chwili. Dzisiaj mamy wielkie święto narodu, święto radości po długiej ciężkiej nocy cierpień. W tej godzinie wielkiego serc polskich bicia czuję się szczęśliwym, że przypadł mi zaszczyt otwierać Sejm polski, który znowu będzie domu swego ojczystego jedynym panem i gospodarzem. Radość dnia dzisiejszego byłaby stokroć większą, gdyby nie troska, że zbieracie się w chwili niezwykle ciężkiej. Po długiej, nieszczęsnej wojnie świat cały, a z nim i Polska, czekają z tęsknotą upragnionego pokoju. Tęsknota ta w Polsce dziś ziścić się nie może. Synowie Ojczyzny muszą iść, by bronić granic i zabezpieczyć Polsce swobodny rozwój.
Marszałkiem-seniorem Sejmu Ustawodawczego został najstarszy z parlamentarzystów, 85-letni wówczas Ferdynand Radziwiłł, najmłodszym zaś posłom - 26-letnimu Mieczysławowi Niedziałkowskiemu i 25-letniemu księdzu Zygmuntowi Kaczyńskiemu powierzono funkcję tymczasowych sekretarzy Sejmu, Na pierwszym posiedzeniu posłowie zajmowali się dekretami rządowymi i wysłuchali depeszy o zajęciu przez wojsko polskie Brześcia Litewskiego. Cztery dni później parlament wybrał pierwszego marszałka, którym został Wojciech Trąmpczyński.
Pierwszemu Sejmowi przyszło pracować w trudnych warunkach wciąż trwającej walki o granice, w pewnej chwili nawet o utrzymanie świeżo zdobytej niepodległości. Jeszcze w lutym 1919 roku parlament powierzył Piłsudskiemu dalsze sprawowanie funkcji Naczelnika Państwa (aczkolwiek mocno ograniczone) oraz uchwalił tzw. Małą Konstytucję. Latem 1920 roku w obliczu ofensywy wojsk bolszewickich na Warszawę posłowie wybierali Radę Obrony Państwa. Niewątpliwie jednym z najistotniejszym osiągnięć tej kadencji było uchwalenie 17 marca 1921 roku Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sejm Ustawodawczy zakończył swe prace w listopadzie 1922 roku.
Posłowie na Sejm Ustawodawczy związani z obecnym Podkarpaciem
Wszystkie notki pochodzą z publikacji „Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919” Tadeusza Rzepeckiego wydanej w 1920 roku przez Wielkopolską Księgarnię Naukową. Prawdopodobnie ich autorami byli sami posłowie. Staraliśmy się zachować oryginalną pisownię, nieznacznie ją uwspółcześniając i korygując zauważone błędy. Spis dotyczy ówczesnych okręgów wyborczych, które lub przeważającej części znajdują się na obecnym Podkarpaciu.
Okręg wyborczy 41. Powiaty Jasło, Krosno i Sanok.
Jakub Madej (PSL, grupa Stapińskiego)
Rolnik, Urodzony 6.6.1868. Szkoła ludowa. B. poseł do parlamentu austriackiego 1907-1918. Członek rady gminnej i powiatowej od 1895. Wójt. Założyciel i prezes kółka rolniczego, straży pożarnej ochotniczej i koła gospodyń. Od 1895 członek komitetu parafialnego. W wojsku austriackim 2 lata.
Leon Misiołek (PPS)
Wybrany równocześnie w okręgu 38 (Kraków). Drukarz-zecer od 47 lat. Urodzony w 1859 roku w Dembowej p. Jasło. Członek Rady Miejskiej. Członek kooperatyw i Uniwersytety Ludowego w Krakowie. Od trzydziestu kilku lat przewodniczący stowarzyszenia drukarzy w Krakowie. Wydawca i redaktor czasopisma drukarzy „Ognisko”. Kilkumiesięczne więzienie za przestępstwa prasowe i mowy na zgromadzeniach. Założyciel PPSD w Krakowie, długoletni przewodniczący komitetu miejscowego PPSD, komitetu wykonawczego PPSD i Rady Robotniczej. Od 40 lat członek PPSD. Delegat na zjazdach drukarzy i zawodowych, zjazdach krajowych i państwowych politycznych. Członek Rady Gospodarczej.
Jan Nawrocki (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony w 1876 roku w Odkrzykoniu p. Krosno. Szkoła ludowa 4 klasowa. Wójt w Odrzykoniu, członek wydziału Rady Powiatowej. Członek różnych stowarzyszeń społecznych. Służył 4 lata podczas wojny europejskiej w armii austriackiej.
Tadeusz Józef Seib (PSL, grupa Stapińskiego)
Kierownik szkoły. Urodzony w 1887 roku w Krakowie. Seminarium nauczycielskie w Krakowie, egzamin kwalifikacyjny i egzamin wydziałowy. Członek Rady Przybocznej Starostwa w Krośnie. Przewodniczący „Ogniska” nauczycielskiego w Krośnie, członek Kółek rolniczych i spółek oszczędnościowych i pożyczek. Jako rezerwista 18 pułku austriackiej obrony krajowej przez 4 lata brał udział w wojnie europejskiej. Sekretarz klubu sejmowego PSL (grupa Stapińskiego).
Jan Stapiński (PSL Lewica).
Redaktor i rolnik. Urodzony 21.12 w Jabłonicy Polskiej. Gimnazjum w Jaśle i 2 lata praw we Lwowie. B. poseł do parlamentu austriackiego 1898-1900 i 1907-1918, b. poseł do Sejmu galicyjskiego 1901-1914. B. wiceprezes Koła Polskiego w Wiedniu i od 1908 prezes PSL. Założyciel Ludowego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od ognia „Wisła” we Lwowie. Redaktor „Przyjaciela Ludu”. Mnóstwo broszur agitacyjnych np. „O ubezpieczeniach społecznych”, „Odwieczny proces”. „Walka o ziemię”. Areszt śledczy we Lwowie od 1.3 do 1.7.1891 o tajne stowarzyszenie dla oderwania Galicji od Austrii. Aresztów 32 administracyjnych za przekroczenia z par. 54 patentu cesarskiego z 1854 r. (opór władzy). Założyciel i sekretarz PSL od 1894 do 1908. Prezes klubu sejmowego PSL Lewica.
Stanisław Szymański (ZSL N-D)
Urzędnik bankowy. Urodzony w 1874 roku w Dukli. Szkoła średnia. B. komisarz Polskiej Komisji Likwidacyjnej powiatu Jasło. Członek Rady Miejskiej. Prezes TSL. Członek powiatowego Kółka Rolniczego, członek wydziału „Sokoła” i „Zgody”. Członek zarządu głównego TSL, sekretarz rady nadzorczej Związku Kredytowego Spółek Rękodzielniczych w Krakowie, prezes rady nadzorczej „Spółki Szewców” w Jaśle itd. Współpracownik „Słowa Polskiego” i współredaktor „Głosu Jasielskiego”. Organizator kół N-D. Członek stronnictwa od pierwszych jego początków.
Okręg wyborczy 43. Miasto Rzeszów i powiaty Rzeszów, Ropczyce i Strzyżów.
Jan Babicz (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony w 1869 roku w Niedźwiadzie p. Ropczyce. Szkoła ludowa. Członek Rady Gminnej i Rady Powiatowej. Członek zarządu głównego Kółek Rolniczych, Towarzystwa Rolniczego, członek Mleczarni Spółkowej, Ligi Pomocy Przemysłowej itd. Artykuły w „Przyjacielu Ludu”, „Gazecie Ludowej”, „Piaście” i „Przewodniku Kółek Rolniczych”. W armii austriackiej służył rok przed wojną i 3 lata na wojnie na Wołyniu, Rumunii i Siedmiogrodzie. W stronnictwie pracuje od 1893 roku.
Tomasz Dyło (PSL Piast)
Rolnik, urodzony w 1871 roku w Borku Wielkim p. Ropczyce. Szkoła ludowa. B. poseł do parlamentu austriackiego. B. wójt. Prezes kółka rolniczego, członek Wydziału Rady Powiatowej. Członek Towarzystwa Rolniczego.
Andrzej Pluta (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony w 1869 roku w Szklarach p. Rzeszów. 2 klasy gimnazjalne w Rzeszowie. Członek Rady Gminnej i Rady powiatowej. Prezes kółka rolniczego, opiekun czytelni gminnej TSL, przewodniczący i delegat spółki hodowców drobiu, członek zarządu spółki hodowlanej i trzody chlewnej itp. W wojsku austriackim służył w 40 pułku piechoty przez 2 miesiące. W stronnictwie pracuje od 1904.
Henryk Skrzypek (PSL „Piast”)
Rolnik urodzony 20.7.1875 w Świlczy p. Rzeszów. Szkoła ludowa 4-klasowa. Wójt w Świlczy. Prezes kółka rolniczego i Rady Szkolnej. Kasjer kasy Reiffeisena.
Antoni Szmigiel (PSL „Piast”)
Rolnik - absolwent praw. Urodzony w 1889 roku w Rzeszowie. Gimnazjum w Rzeszowie i prawo ma uniwersytecie w Krakowie. B. członek rady przybocznej komisarza powiatowego Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krośnie. Członek kółek rolniczych, TSL i Składnicy Towarowej w Rzeszowie. Artykuły w „Przyjacielu Ludu”, „Piaście” i innych. Służył w armii austriackiej od grudnia 1914 do jesieni 1918. W stronnictwie pracuje od 1905.
Tomasz Świerad (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony 18.12.1863 w Wojaszówce p. Strzyżów. Szkoła ludowa. Artykuły w „Piaście”.
Okręg wyborczy 44. Powiaty Tarnobrzeg, Kolbuszowa, Mielec i Nisko
Tomasz Dąbal (PSL Lewica)
Rolnik. Urodzony 29.12.1890 w Sobowie p. Tarnobrzeg. Gimnazjum Dębica, medycyna i prawo na uniwersytecie w Wiedniu i Krakowie, instruktorskie kursy rolnicze. Prezes koła TSL w Sobowie, organizator i członek Towarzystwa Teatrów Włościańskich w Nadbrzeżu, założyciel wielu czytelni wiejskich, straży pożarnych i kółek rolniczych i kas Raiffeisena. Założyciel i dyrektor Pierwszej Akademickiej Spółki Handlowej w Krakowie, członek zarządu i kontroler Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczniów Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek zarządu i prezes komisji rewizyjnej czytelni akademickiej, członek zarządu i gospodarz Towarzystwa „Filarecja” w Wiedniu, działacz społeczny uniwersytetu ludowego i Stowarzyszenia Robotników „Siła” w Wiedniu. B. organizator związków strzeleckich na wsi. Brał udział w wojnie europejskiej na froncie rosyjskim, włoskim i albański w austriackim 87 pułku piechoty i jako instruktor karabinów maszynowych przydzielony do 3 pułku Legionów Polskich. Kapitan WP. Więziony w Undine 2 miesiące za sprawy polityczne. Artykuły w „Przyjacielu Ludu”, „Piaście”, „Wyzwoleniu” itd. Redaktor naczelny i wydawca „Jedności chłopskiej”. Autor wielu broszur z zakresu ideologii chłopskiej. Naczelnik gminnej i powiatowej organizacji PSL, wiceprezes Lewicy PSL.
Andrzej Kędzior (PSL „Piast”)
Emerytowany dyrektor biura melioracyjnego Wydziału krajowego we Lwowie. Urodzony 7.11.1851 w Tarnowie, politechnika i akademia ziemiańska w Wiedniu. B. dyrektor parlamentu austriackiego 1911-1918, b. wiceprezes Koła Polskiego, b. członek rady rolniczej i budowy dróg wodnych w Wiedniu, b. poseł do Sejmu Galicyjskiego 1908-1914. B. członek Towarzystwa Politechnicznego i Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, dożywotni członek Towarzystwa Kółek Rolniczych. B. naczelnik wydziału robót publicznych Komisji Rządzącej. Prezes sejmowej komisji robót publicznych.
Franciszek Krempa (PSL „Lewica”)
Rolnik-młynarz. Urodzony w 1855 roku w Padwi p. Mielec. 3 klasy gimnazjalne w Tarnowie. Wójt, b. poseł do Parlamentu austriackiego. Członek Wydziału powiatowego w Mielcu, członek Rady Nadzorczej Składnicy Kółek Rolniczych w Mielcu, prezes Towarzystwa Zaliczkowego w Mielcu i Towarzystwa Spółkowego Jajczarskiego w Padwi. Założyciel i prezes Rady Nadzorczej kasy Raiffeisena i Kółka rolniczego. Artykuły w „Przyjacielu Ludu”, „Wieńcu i Pszczółce” i „Monitorze”. Broszury: „Komitety powiatowe”. Ukarany za broszurę wydaną przez ks. Stojałowskiego grzywną 200 koron, dwa razy dochodzenia za obrazę cesarza austriackiego. B. członek powiatowego Komitetu narodowego w Mielcu.
Wojciech Marchut (PSL Lewica)
Rolnik. Urodzony w 1869 roku w Wolinie p. Nisko. Szkoła Ludowa. Naczelnik ochotniczej straży pożarnej, kierownik kółka rolniczego w Nisku, zastępca wójta w Wolinie. Artykuły w „Przyjacielu Ludu”. W armii austriackiej służył 3 lata.
Ks. Eugeniusz Okoń (PSL „Wyzwolenie”)
Wikariusz w Radomyślu nad Sanem. Urodzony 25.12.1881 w Radomyślu nad Sanem p. Tarnobrzeg. Studia uniwersyteckie. B. poseł do Sejmu galicyjskiego.
Jan Sudoł (PSL Lewica)
Rolnik. Urodzony 7.1.1882 w Lipnicy, Szkoła ludowa. Członek Rady Gminnej, członek zarządu kółka rolniczego (b. prezes) i spółki oszczędnościowo-pożyczkowej. Brał udział w wojnie europejskiej od 1.8.1914, w niewoli rosyjskiej na Syberii 3 lata i 3 miesiące, skąd wrócił 5.41918.
Okręg wyborczy 45. Miasto i powiaty Jarosław, Przeworsk i Łańcut.
Antoni Chudy (PPS)
Nauczyciel. Urodzony w Dąbrówce, ziemi lubelskiej w 1880 roku. Seminarium nauczycielskie i 3 egzaminy fachowe. Prezes stowarzyszenia nauczycieli, b. prezes Ogniska Nauczycielskiego w Jarosławiu. Praca w stowarzyszeniach ekonomicznych i robotniczych. Artykuły w pismach oświatowych i politycznych.
Józef Jachowicz (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony w 1862 r. w Strażowie p. Łańcut. Niższe gimnazjum Rzeszów. Wójt gminy Strażów, b. poseł do Parlamentu austriackiego 1907-1918. Honorowy obywatel miasta Łańcuta. Członek Rady Powiatowej, prezes kółka rolniczego i kasy Raiffeisena. Jako podoficer rachunkowy służył przez 6 lat w austriackim 90 pułku piechoty.
Stanisław Łańcucki (PPS)
Kolejarz. Urodzony w 1882 roku w Grochowcach p. Przemyśl. Szkoła wydziałowa i przemysłowa w Przemyślu. Członek Rady Miejskiej w Jarosławiu. Bibliotekarz i członek wydziału i związku zawodowego kolejowego. Wydawca tygodnika „Nowiny Poniedziałkowe” w Przemyślu. Z powodu założenia tajnej POW w Jarosławiu ścigany przez władze austriackie, uciekł w sierpniu 1918 do Kijowa.
Jan Pieniążek (PSL „Piast)
Rolnik. Urodzony 6.6.1881 w Mokrej Stronie p. Przeworsk. Szkoła ludowa 4 klasowa. Członek Rady Przybocznej Starostwa w Przeworsku, sekretarz kółka rolniczego. W austriackim 6 pułku kawalerii służył jako wachmistrz przez 7 lat (40 miesięcy podczas wojny).
Marcin Przewrocki (PSL „Piast”)
Rolnik. Urodzony w 1877 roku w Zarzeczu p. Jarosław. Szkoła ludowa. Wójt gminy. Przewodniczący kółka rolniczego i kasjer spółki pożyczkowej Raiffeisena. Podczas wojny służył rok w austriackim 90 pułku piechoty. Więziony 9,5 miesiąca w Tallerhoffie (Styria) i miesiąc w areszcie policyjnym w Jarosławiu.
Jan Sobek (PSL „Piast”)
Rolnik (czasowo zarządca dóbr Banku Ziemskiego). Urodzony w 1889 w Handzlówce. Szkoła ludowa. Członek Rady Gminnej. Członek kółka rolniczego, czytelni, Rolniczego Towarzystwa Gospodarczego, Banku Ziemskiego i Składnicy Towarowej. Prezes rady nadzorczej spółki pożyczkowej Raiffeisena. Liczne artykuły w pismach ludowych. Podczas wojny od 1.8.1914 do 30.10.1918 służył w austriackim 90 pułku piechoty.
Okręg wyborczy 46. Miasto Przemyśl, powiaty polityczne Przemyśl I i Brzozów, powiat sądowy Bircza.
Ks. Dr Kazimierz Kotula (PSL „Piast”)
Profesor teologii w seminarium duchownym w Przemyślu. Urodzony 8.02.1880 w Budziwoju. Gimnazjum w Rzeszowie, teologia w Przemyślu, doktorat w Krakowie i Wiedniu, studia społeczne w Niemczech i Belgii. Członek Rady Narodowej w Przemyślu. Założyciel kółka rolniczego, kilku czytelni TOL i TSL, sekretarz diecezjalny związku katolicko-społecznego. Sekretarz KBK na diecezję przemyską, członek TSL, opiekun duchowny zjednoczenia zawodowego robotników chrześcijańskich itd. Redaktor „Echa Przemyskiego” 1911-1915. Książki: „Socjalizm w świetle krytyki”, „Pamiętnik z Poznańskiego” i „Historia socjalizmu w Galicji”. B. kapelan wojskowy w oblężonym Przemyślu.
Dr Herman Lieberman (PPS)
Religii mojżeszowej. Adwokat w Przemyślu, założyciel Domu Robotniczego. Kapitan Legionów Polskich. Obrońca w procesie w Marmarosz Sziget.
Józef Matusz (PSL Lewica)
Rolnik. Urodzony w 1871 roku w Haczowie p. Brzozów. Niższe gimnazjum w Jaśle. Członek Rady Przybocznej powiatowej i członek rady gminnej. Prezes kółka amatorskiego i kasy Reiffeisena.
Walenty Toczek (PSL „Piast”)
Rolnik, urodzony 14.02.1880 w Nozdrzcu p. Brzozów. Szkoła 4-klasowa. Wójt gminy, członek wydziału powiatowego, prezes kółka rolniczego. W wojsku austriackim służył 8 lat w piechocie jako sierżant (z tego 5 lat na wojnie). Wiceprezes Powiatowego Komitetu Ludowego.
Dr Leonard Tarnawski (ZSLN N-D)
Adwokat w Przemyślu. Urodzony 21.12.1845 w Piskorowicach p. Jarosław. Prawo na Uniwersytecie we Lwowie, doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim. Prezydent Izby Adwokackiej w Przemyślu, wiceprezes Rady Powiatowej, radny miejski, b. poseł do Sejmu galicyjskiego. Prezes IV okręgu „Sokoła” i gniazda „Sokół” w Przemyślu, członek Wydziału Związku Sokołów. Prezes Składnicy Kółek Rolniczych, członek Muzeum Narodowego w Rapperswillu, członek zarządu Skarbu Narodowego tamże, b. członek Ligi Polskiej itd. B. współpracownik „Gazety Przemyskiej. W Powstaniu 1863 ranny w szyję. Prezes stronnictwa N-D w Przemyślu i członek zarządu głównego we Lwowie.
Związani z Podkarpaciem posłowie reprezentujący tereny, gdzie wybory nie odbyły się ze względu na działania zbrojne.
Edmund Galik (Klub Pracy Konstytucyjnej)
Radca sądu wyższego w Jarosławiu. Urodzony w 1866 roku. Szkoła średnia i prawo na uniwersytecie w Krakowie. Członek Rady Miejskiej i Rady Powiatowej w Jarosławiu od 1902 roku, od listopada 1918 wiceburmistrz. Przewodniczący dyrekcji Kasy Oszczędności Miasta Jarosławia.
Jan Godek (ZSLN)
Radca skarbu. Urodzony w 1865 roku w Dębicy. Prawo w Krakowie i Lwowie. Członek Rady Miejskiej i Rady Powiatowej w Husiatynie. B. poseł do parlamentu austriackiego. Prezes „Sokoła” w Husiatynie, członek wydziału polskiej organizacji narodowej w Husiatynie i Przemyślu. Członek TSL.
Władysław Grzędzielski (PSL „Piast)
Radca sądu okręgowego w Przemyślu. Urodzony w 1864 roku w Kopytowej p. Krosno. Gimnazjum Rzeszów, prawo w Krakowie. B. członek Rad Miejskich w Grzymałowie i Mościskach. B. poseł do parlamentu austriackiego od lutego 1918 do listopada 1918. Były członek Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Członek Komisji Rządzącej dla Galicji. Przewodniczący Urzędu Badania Cen w Przemyślu. Członek zarządu powiatowego kółek rolniczych, prezes zarządu okręgowego TSL, członek Wydziału „Sokoła”, prezes Rady Nadzorczej Spółki Spożywczej Urzędników, zastępca prezesa Rady Nadzorczej Związku Chłopów i Mieszczan, członek Rady Nadzorczej Towarzystwa „Dobytek” w Krakowie. W armii austriackiej służył jako jednoroczny ochotnik. Uwięziony przez Rosjan po zdobyciu Przemyśla, gdzie w czasie oblężeń był kierownikiem sądu. Uwolniony wkrótce. Władze wojskowe austriackie wytoczyły po powrocie dochodzenia o zdradę stanu, śledztwo jednak zastanowiono.
Artur Walenty Hausner (PPS)
Inżynier i redaktor „Dziennika Ludowego”. Urodzony 5.11. w Kończycach p. Nisko. Studia politechniczne. Radny miejski we Lwowie. Książki: „Drogi wodne a uprzemysłowienie Galicji”, „Reemigracja amerykańska. Jej wpływ na uprzemysłowienie kraju” i inne.
Wincenty Jabłoński (Klub Pracy Konstytucyjnej)
Naczelnik sądu w Krośnie. Urodzony w 1863 roku w Leżajsku. Gimnazjum i uniwersytet we Lwowie. Członek Rady Miejskiej w Krośnie, honorowy obywatel Dobromila, b. poseł do parlamentu austriackiego 1901-1918. Długoletni sekretarz Koła Polskiego w Wiedniu. B. rezerwowy porucznik 85 pułku piechoty austriackiej.
Edmund Rauch (Klub Pracy Konstytucyjnej)
Przemysłowiec. Religii mojżeszowej. Urodzony 29.8.1863 w Jarosławiu. Niższa szkoła realna i szkoła handlowa. Członek izby handlowej i przemysłowej we Lwowie. Członek wydziału powiatowego w Stanisławowie, dyrektor kasy oszczędności, delegat Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. B. poseł do parlamentu austriackiego 1911 do 1918.
Dr Stanisław Starowiejski (Klub Pracy Konstytucyjnej)
Ziemianin. Urodzony 25.12.1866 w Bratkówce p. Krosno. Prawo w Krakowie. B. poseł do parlamentu austriackiego 1911-1918.
Dr Ignacy Steinhaus (Klub Pracy Konstytucyjnej)
Adwokat w Jaśle. Religii mojżeszowej. Urodzony 15.1.1860 w Jaśle. Gimnazjum Jasło, prawo w Krakowie i Wiedniu. Radny miasta Jasła, członek Rady powiatowej, dyrektor Towarzystwa dla Handlu i Przemysłu. B. poseł do parlamentu austriackiego 1911-1918.
Napisz komentarz
Komentarze