W pierwszych tygodniach wojny Rzeszów znajdował się na ważnym szlaku komunikacyjnym prowadzącym na front galicyjski. Przez miasto przechodziły oddziały i transporty wojskowe, przybywali ranni, a wraz z pogarszaniem się sytuacji armii austro-węgierskiej również uchodźcy ze wschodniej części Galicji. Początkowy entuzjazm wojenny coraz szybciej ustępował obawom przed zbliżającymi się wojskami rosyjskimi.
Po rosyjskich zwycięstwach w Galicji i zajęciu Lwowa armia austro-węgierska rozpoczęła odwrót na zachód. Zagrożenie dla Rzeszowa stało się bezpośrednie. 13 września miasto opuścił burmistrz Roman Krogulski, udając się najpierw do Krakowa, a następnie do Wiednia. Zarząd Rzeszowa pozostawił swemu zastępcy Tomaszowi Pelcowi. Ten wyjechał pięć dni później. W tej sytuacji powołany został Komitet Bezpieczeństwa Publicznego, a obowiązki związane z kierowaniem miastem przejął Adam Midowicz.
20 września przez Rzeszów i jego okolice na zachód wycofywały się jeszcze oddziały austro-węgierskie. Zachowana kronika szkolna ze Zgłobnia zanotowała, że następnego dnia, 21 września około południa, rosyjski patrol wjechał do Rzeszowa od strony Sokołowa. W ślad za zwiadem do miasta wkroczyły dalsze oddziały armii carskiej. Tego samego dnia Adam Midowicz przekazał władzę w mieście rosyjskiemu kapitanowi Buttajowowi. Komendantem Rzeszowa został następnie płk Markow. Rosjanie nakazali mieszkańcom zdeponowanie posiadanej broni, wprowadzili godzinę policyjną oraz urzędowe ceny maksymalne na podstawowe towary. Jednocześnie pozostawiono funkcjonowanie części miejscowej administracji.
Pierwsza rosyjska okupacja Rzeszowa trwała krótko. 7 października 1914 roku do miasta ponownie wkroczyły wojska austro-węgierskie. Rosjanie wycofali się na wschód, a do Rzeszowa zaczęła powracać część ewakuowanych wcześniej urzędów i mieszkańców. Sytuacja na froncie zmieniała się jednak bardzo szybko. Już miesiąc później wojska rosyjskie ponownie ruszyły na zachód. 7 listopada 1914 roku Rzeszów po raz drugi znalazł się pod rosyjską okupacją.
Drugi okres rządów rosyjskich był znacznie dłuższy i mocniej wpłynął na życie miasta. Zawieszono działalność Rady Miejskiej i Rady Powiatowej, pozostawiając komisaryczny zarząd ze Stanisławem Jabłońskim. Obok miejscowej policji pojawili się rosyjscy policjanci i funkcjonariusze tajnej policji. Rosjanie pozwolili na działalność szkół, jednak wprowadzili w nich naukę języka rosyjskiego. W mieście zaczęły obowiązywać ruble oraz tzw. czas petersburski. Władze okupacyjne podejmowały także działania aprowizacyjne, m.in. rozdając najbiedniejszym mieszkańcom chleb i ziemniaki.
Druga okupacja trwała do maja 1915 roku. Podczas odwrotu Rosjanie dokonali poważnych zniszczeń infrastruktury Rzeszowa. Spalone zostały zabudowania dworcowe, wysadzono most drogowy, most kolejowy oraz wiadukt nad torami. Ucierpiały również elektrownia, gazownia, rzeźnia, szkoły, koszary i część zakładów przemysłowych. W źródłach występują niewielkie różnice dotyczące dokładnego dnia zakończenia rosyjskiej obecności w mieście. Muzeum Historii Miasta Rzeszowa oraz oficjalna historia miasta wskazują 8–9 maja 1915 roku jako moment końca okupacji, natomiast opracowania oparte na materiałach Jacka Rudnickiego wskazują, że odwrót wojsk rosyjskich trwał jeszcze w następnych dniach, a ostatni rosyjscy żołnierze mieli opuścić Rzeszów 11 maja.
Napisz komentarz
Komentarze