Źródła z epoki opisują mieszkańców Kolbuszowej jako ludzi „przedsiębiorczych i bardzo zdolnych we wszystkim”. W trudnych warunkach górskiego terenu nauczyli się samowystarczalności, rozwijając umiejętności stolarskie, tokarskie i kowalskie. W regionie powstawały nie tylko meble, ale też powozy, instrumenty muzyczne, skrzynie i narzędzia gospodarcze.
Szczególną sławę Kolbuszowa zyskała dzięki produkcji mebli. XVIII wiek przyniósł istotną zmianę stylu – bogato malowane i polichromowane meble ustąpiły miejsca sprzętom fornirowanym, politurowanym i ozdabianym intarsją. Był to wynik przemian gustów i wpływu mody europejskiej, ale też polskiej potrzeby tworzenia piękna z dostępnych materiałów.
Kolbuszowscy rzemieślnicy opanowali do perfekcji sztukę fornirowania i intarsji. Używali miękkiego drewna – sosny, jodły, modrzewia – które pokrywano cienkimi płatami drewna orzecha, dębu, wiśni, śliwy, gruszy lub klonu. Fornir o grubości zaledwie jednej dziesiątej cala przyklejano ręcznie, tworząc skomplikowane wzory geometryczne i florystyczne.
Intarsje układano w motywy charakterystyczne dla stylu kolbuszowskiego – „wstęgowe”, gwiaździste, kwiatowe oraz herbowe. Często pojawiały się tulipany, liście, rozety i stylizowane gwiazdy, a ich barwy uzyskiwano przez naturalne barwienie drewna lub delikatne przypalanie krawędzi. Drobne elementy grawerowano lub rytowano, co nadawało meblom głębi i wrażenia wypukłości.
Meble kolbuszowskie łączyły prostotę z elegancją, solidność z lekkością formy. Każdy element miał swoje proporcje – szuflady były wyraźnie obramowane, nogi smukłe i kształtne, a całość harmonijna. Brakowało tu przepychu francuskiego rokoka, ale widoczna była dbałość o detal i wyważony ornament.
W przeciwieństwie do mebli zachodnich, w Kolbuszowej unikano metalu. Zawiasy wykonywano wyłącznie tam, gdzie były konieczne, a niektóre meble miały nogi przykręcane śrubami – rozwiązanie praktyczne, ułatwiające transport. Drewno polerowano mieszanką piasku i gliny, a następnie nacierano woskiem dla uzyskania naturalnego połysku.
Warsztaty kolbuszowskie wytwarzały biurka, komody, szkatuły, serwantki, sekretarzyki, skrzynie i stoły. Każdy z tych mebli był nie tylko funkcjonalny, ale też artystyczny. Znany przykład to serwantka z 1761 roku – mebel łączący praktyczność z kunsztem, o fornirowanych powierzchniach i bogatej intarsji z orzecha i śliwy.
Popularne były również pudełka do szycia, ozdobione gwiazdami i rozetami, często z wygrawerowanymi inicjałami i datą wykonania. Każdy przedmiot był unikatowy, nosił indywidualny charakter i świadczył o ogromnej staranności wykonania.
Styl kolbuszowski wyrósł z ducha polskiego rzemiosła – prostego, funkcjonalnego, a jednocześnie pełnego artyzmu. Choć czerpał inspiracje z baroku i rokoka, nie był ich naśladownictwem. Charakteryzowała go harmonia kompozycji, subtelna ornamentyka i umiar, który sprawiał, że każdy mebel był zarówno użyteczny, jak i piękny.
Niestety wiele dzieł zaginęło w zawieruchach dziejowych. Wojny, grabieże i upływ czasu sprawiły, że tylko nieliczne egzemplarze przetrwały. Te, które ocalały, znajdują się dziś w muzeach i kolekcjach prywatnych, gdzie stanowią świadectwo niezwykłej kultury rzemiosła i artystycznej wyobraźni polskich stolarzy. Dzisiaj oryginalne meble kolbuszowskie można zobaczyć m.in. w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, Muzeum Zamkowym w Sandomierzu, Pałacu Branickich w Choroszczy i Muzeum w Łańcucie.
Styl kolbuszowski pozostaje jednym z najcenniejszych przejawów polskiego meblarstwa artystycznego XVIII wieku.
Napisz komentarz
Komentarze