Ukończył studia prawnicze w Wiedniu, po których pracował jako urzędnik we Lwowie. W Powstaniu Listopadowym walczył w korpusie gen. Józefa Dwernickiego. Posiadał rozległe majątki ziemskie; oprócz dzierżawy Błażowej były to m.in. dobra w Hermanowicach, Jaksmanicach, Wyszatycach, Boratynie i Witoszyńcach.
Był aktywny politycznie: zasiadał m.in. w Stanach Galicyjskich, był delegatem do Wydziału Stanowego. Przez kilkanaście lat był deputowanym do Sejmu Krajowego Galicji, a przez kilka miesięcy także posłem do wiedeńskiej Rady Państwa. Aktywnie działał gospodarczo, m.in. na rzecz utworzenia linii kolejowej Kraków–Lwów. Pod koniec życia zasiadał w Najwyższym Trybunale Państwowym w Wiedniu. Był Honorowym Obywatelem Miasta Rzeszowa.
Koszary Kraińskiego w Rzeszowie
Maurycemu Kraińskiemu Rzeszów zawdzięcza powstanie pierwszych budynków koszarowych z prawdziwego zdarzenia, znajdujących się przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego 8–10. Pierwszy obiekt w tym miejscu, przy ówczesnej ulicy Mostowej w dzielnicy zwanej wówczas Nowym Miastem, powstał najprawdopodobniej w latach 20. XIX wieku i pełnił funkcję zajazdu.
Po wielkim pożarze z czerwca 1842 roku, który pozbawił 3 tysiące mieszkańców dachu nad głową i wymusił wprowadzenie rygorystycznych przepisów dotyczących zabudowy Rzeszowa, właściciel dokonał gruntownej rozbudowy obiektu, wznosząc piętrową, czworoboczną kamienicę z dużym wewnętrznym dziedzińcem. Pomieszczenia na piętrze połączono zewnętrznymi galeriami. Elewację frontową przyozdobiono pilastrami i zwieńczono gzymsem koronującym. We frontowym skrzydle zlokalizowano sień przejazdową.
Przebudowa, a właściwie budowa kamienicy od nowa, miała związek z dostosowaniem obiektu do wymogów władz miejskich, poszukujących lokalizacji na koszary (kasarnie, jak wówczas je nazywano) dla rozrastającego się garnizonu wojskowego. Wcześniej żołnierze rozlokowani byli głównie w kwaterach prywatnych, nie istniały wyznaczone obiekty wojskowe. Miasto wydzierżawiło więc od właściciela wykończoną kamienicę, którą od tej pory nazywano „kasarnią Kraińskiego” lub „dużymi koszarami”, w odróżnieniu od „małych koszar” zlokalizowanych po drugiej stronie ulicy Mostowej w budynku Saula Hasklera.
W pierwszym okresie w koszarach Kraińskiego stacjonowała najprawdopodobniej część 2. pułku kirasjerów, licząca na początku lat 40. około osiemdziesięciu żołnierzy i niewiele mniej koni. Z czasem, wraz z powiększaniem się garnizonu rzeszowskiego, korzystały z nich inne formacje. W drugiej połowie lat 70. XIX wieku miasto ostatecznie wykupiło kamienicę od Kraińskiego, a w 1889 roku utworzono tu kasyno wojskowe.
Na przełomie XIX i XX wieku „kasarnia Kraińskiego” została przebudowana i dostosowana do rosnących potrzeb garnizonu rzeszowskiego przez znanego miejscowego architekta i budowniczego Franciszka Stążkiewicza. W czasie I wojny światowej, gdy Rzeszów dwukrotnie był zajmowany przez Rosjan (21.09–4.10.1914 oraz 7.11.1914–11.05.1915), stacjonowały tu oddziały carskie, dokonując znacznych zniszczeń i dewastacji.
U zarania niepodległości z koszar korzystał 17. pułk piechoty, zwany potocznie „rzeszowskim”. Ponieważ w tym czasie budynkom wojskowym w mieście nadawano imiona wybitnych, zarówno historycznych, jak i współczesnych dowódców, „kasarnia” otrzymała imię gen. Józefa Hallera, dowódcy słynnej „błękitnej dywizji” formowanej u boku Francji.
Z upływem czasu rola koszar Kraińskiego/Hallera, w związku z powstawaniem innych budynków wojskowych, malała. W 1922 roku wojsko przestało użytkować obiekt na dotychczasowe cele, korzystano jedynie z mieszkań dla kadry. Dziesięć lat później kamienica została oddana miastu na cele cywilne.
W 1989 roku dawne koszary Kraińskiego/Hallera wpisano do gminnej ewidencji zabytków, a kilka lat później przekazano w formie darowizny Fundacji „Nowe Życie”. Obecnie obiekt jest własnością jednej z firm deweloperskich. Ciekawostką jest fakt, że w kamienicy ma swój początek zachowany XIX-wieczny wodociąg prowadzący do rzeczki Mikośki.
Fot. Podkarpacka Biblioteka Cyfrowa
Napisz komentarz
Komentarze