rzeszow

29 listopada 1830 roku wybuchło Powstanie Listopadowe będące wyrazem buntu przeciwko łamaniu przez cara konstytucji Królestwa Polskiego. Pierwsza akcją powstańczą był szturm na Belweder – rezydencję Wielkiego Księcia Konstantego. Dowodził nim młody poeta Ludwik Nabielak, pochodzący ze wsi Stobierna pod Rzeszowem.

Historia jednego z najcenniejszych podkarpackich znalezisk paleontologicznych zaczęła się w sierpniu 1851 roku w Bziance – dziś części Rzeszowa. Podczas prac w niewielkim parowie, którym po ulewach spływała woda z pól, miejscowy kowal zauważył wystającą z ziemi kość. Szybko okazało się, że to fragment czaszki mamuta włochatego (Mammuthus primigenius).

Tomasz Stańko urodził się 11 lipca 1942 r. w Rzeszowie. To jeden z najpopularniejszych muzyków jazzowych. Kompozytor i instrumentalista, dla którego przekraczanie stylistycznych barier i podziałów stanowi bazę wyjściową do wielkiej muzyki. Wirtuoz trąbki o światowej sławie. Niewielu było i jest muzyków jazzu, którym tak udało się opanować ten instrument. Artysta wielkiego formatu, który koncertuje na najważniejszych scenach świata.

10. Brygada Kawalerii, dowodzona przez płk. Stanisława Maczka, odegrała istoną rolę w kampanii wrześniowej 1939, prowadząc walki opóźniające, broniąc m.in. Rzeszowa, Jarosławia i okolic Lwowa. Dramatycznym epizodem były trzydniowe walki pod Zboiskami, gdzie Polacy starli się z 1. Dywizją Górską zdobywając miejscowość i strategiczne wzgórza. Pomimo znacznych strat – ponad 300 żołnierzy zabitych, rannych i zaginionych – brygada utrzymała dyscyplinę bojową i zorganizowała udany odwrót za Dniestr, a następnie ewakuację na Węgry. W 2025 roku Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził ekshumacje poległych pod Zboiskami, a ich szczątki spoczęły w polskiej kwaterze wojennej w Mościskach.

Przez setki lat Rzeszów był prowincjonalnym miasteczkiem, najpierw województwa ruskiego I Rzeczypospolitej, później Galicji w zaborze austriackim, wreszcie województwa lwowskiego, pretendującym co najwyżej do miana stolicy powiatu czy też cyrkułu. Niemniej jednak nie brakowało tutejszym mieszkańcom ambicji, by rangę grodu nad Wisłokiem podnieść. O planach stworzenia województwa rzeszowskiego, zrealizowanym ostatecznie po II wojnie światowej, myślano już 100 lat temu.