22.09.1848 – W Lutoryżu koło Rzeszowa urodził się Maurycy Straszewski, filozof i historyk filozofii. Był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w latach 1919–1921 także profesorem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego; w latach 1919–1920 pełnił funkcję dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych KUL. W latach 1891–1897 zasiadał w austriackiej Radzie Państwa. W 1889 roku odziedziczył dobra Boguchwała i dokupił Lutoryż.
22.09.1896 – We Lwowie zmarł Euzebiusz Czerkawski, filozof, pedagog i działacz oświatowy. Gimnazjum ukończył w Przemyślu, następnie studiował we Lwowie, gdzie uzyskał doktorat z filozofii. Był profesorem i rektorem Uniwersytetu Lwowskiego, posłem do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa oraz c.k. radcą szkolnym.
22.09.1909 – W Rzeszowie urodził się Jerzy Mokrzyński, architekt i jeden z czołowych przedstawicieli polskiego powojennego modernizmu. Wraz z Wacławem Kłyszewskim i Eugeniuszem Wierzbickim tworzył zespół projektowy nazywany „Tygrysami”. Wśród ich najbardziej znanych realizacji znalazły się m.in. gmach dawnego KC PZPR w Warszawie, dworzec kolejowy w Katowicach oraz gmach Filharmonii w Rzeszowie, dzisiejszej Filharmonii Podkarpackiej.
22.09.1939 – Niemcy i ZSRR ogłosiły wspólny komunikat dotyczący wytyczenia tymczasowej linii demarkacyjnej pomiędzy Wehrmachtem a Armią Czerwoną. Przebiegała ona zasadniczo wzdłuż Pisy, Narwi, Wisły i Sanu. Dla ziem obecnego Podkarpacia szczególne znaczenie miał San, który rozdzielał strefy zajęte przez obu agresorów. Ostateczny przebieg granicy niemiecko-sowieckiej zmieniono w traktacie o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 roku.
22.09.1939 – Pod Łomiankami poległ urodzony w Przemyślu mjr Józef Piotr Schmied, oficer żandarmerii Wojska Polskiego. W czasie kampanii wrześniowej był dowódcą żandarmerii Armii „Pomorze”. Poległ podczas walk związanych z próbą przebicia się polskich oddziałów w kierunku oblężonej Warszawy. Został pochowany na cmentarzu w Kiełpinie Poduchownym.
22.09.1941 – Z Sanoka wywieziono do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz pierwszą grupę miejscowych Żydów. Był to jeden z etapów narastających represji wobec sanockiej społeczności żydowskiej. Jej zasadnicza zagłada nastąpiła w 1942 roku, kiedy Żydów z Sanoka i okolic skupiano m.in. w obozie w Zasławiu, skąd część deportowano do ośrodka zagłady w Bełżcu.
22.09.1944 – Stanisław Janusz objął urząd wojewody lwowskiego z siedzibą w Rzeszowie. Funkcję tę pełnił do 22 października 1944 roku. Jednocześnie kierował Wojewódzką Radą Narodową w Rzeszowie. Był to przejściowy okres organizowania administracji na terenach zajętych przez Armię Czerwoną; województwo rzeszowskie formalnie utworzono w 1945 roku.
22.09.1954 – W Kolbuszowej urodził się Zbigniew Chmielowiec, inżynier, samorządowiec i parlamentarzysta. W latach 1998–2005 był burmistrzem Kolbuszowej, a następnie został posłem na Sejm V, VI, VII, VIII, IX i X kadencji, wybieranym z okręgu rzeszowskiego. W 2023 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Kolbuszowej.
22.09.1957 – W Warszawie zmarł gen. Stefan Mossor, oficer Wojska Polskiego i teoretyk wojskowości. W 1947 roku dowodził Grupą Operacyjną „Wisła” i należał do głównych organizatorów akcji „Wisła”, obejmującej walkę z UPA oraz przymusowe przesiedlenia ludności ukraińskiej i łemkowskiej z południowo-wschodniej Polski na ziemie zachodnie i północne. W 1951 roku, podczas stalinowskich represji w wojsku, został skazany na dożywotnie więzienie; po 1955 roku został zwolniony i zrehabilitowany.
22.09.1973 – W Londynie zmarł ppłk Kazimierz Halicki, oficer kawalerii Wojska Polskiego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i kawaler Orderu Virtuti Militari. Od lutego 1922 roku służył w 20. Pułku Ułanów w Rzeszowie jako zastępca dowódcy pułku, a następnie dowódca II dywizjonu. W grudniu 1923 roku został przeniesiony do 8. Pułku Ułanów w Krakowie.
22.09.1983 – Zmarł płk Władysław Welz, urodzony w Przemyślu żołnierz Legionów Polskich i zawodowy oficer Wojska Polskiego. W kampanii wrześniowej 1939 roku dowodził Batalionem Obrony Narodowej „Stanisławów”, a następnie 3. Pułkiem Obrony Narodowej Grupy „Stryj”. Po wojnie służył w ludowym Wojsku Polskim. Został pochowany na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie.
22.09.1998 – W Kątach Wrocławskich zmarł urodzony w Przemyślu Józef Parnas, lekarz weterynarii, mikrobiolog i nauczyciel akademicki. Był związany z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, gdzie pełnił funkcje dziekana, prorektora i przez pewien czas obowiązki rektora. Był twórcą Instytutu Medycyny i Higieny Wsi oraz założycielem czasopisma „Medycyna Weterynaryjna”.
22.09.2001 – W przemyskiej Wieży Zegarowej rozpoczęło działalność Muzeum Dzwonów i Fajek, oddział Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej. Placówka prezentuje dwie tradycje rzemieślnicze szczególnie związane z Przemyślem – fajkarstwo oraz ludwisarstwo. Siedzibą muzeum jest późnobarokowa Wieża Zegarowa wzniesiona w latach 1775–1777.
22.09.2002 – W Górnie zmarła Daniela Maria Mierzwa z domu Pytlowany „Danka”, urodzona w Rzeszowie łączniczka ZWZ-AK i późniejsza działaczka Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Do konspiracji wstąpiła w 1940 roku. Była łączniczką Komendy Obwodu i Inspektoratu AK Rzeszów, uczestniczyła w akcji „Burza”, a po wkroczeniu Armii Czerwonej utrzymywała łączność m.in. z Łukaszem Cieplińskim. Nocą z 7 na 8 października 1944 roku brała udział w próbie rozbicia więzienia na Zamku w Rzeszowie. W 1950 roku została aresztowana przez UB i postawiona przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Rzeszowie. Była odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Została pochowana na cmentarzu Pobitno w Rzeszowie.
Napisz komentarz
Komentarze