Franciszek Moskwa urodził się 18 lipca 1901 rok w Rzeszowie, wychowywał się w rodzinie masarskiej, od najmłodszych lat pomagając ojcu Stanisławowi w prowadzeniu zakładu mieszczącego się przy ówczesnej ul. Sandomierskiej (dzisiaj Grunwaldzka). Jeszcze przed maturą zdobył dyplom czeladnika.
W 1923 roku ożenił się z Heleną Rybowicz, z którą miał córkę Urszulę. Za spadek po ojcu kupił gospodarstwo rybne w Ostrowiecznie, traktując ten zakup jako akt patriotyzmu – majątek wykupił z rąk niemieckich kolonistów. Po kilku latach - w 199 roku - wrócił do Rzeszowa i zajął się kupiectwem. Najpierw działał samodzielnie, później dołączył do firmy eksportowej szwagra, od 1944 roku działającej pod nazwą Franciszek Moskwa i Ska..
Mecenat i działalność społeczna
Od młodości niemal wszystkie oszczędności przeznaczał na książki. Już w latach 30. był znany jako zapalony bibliofil, a jego biblioteka liczyła tysiące cennych woluminów. Marzył o stworzeniu własnej instytucji na wzór Ossolineum - „Moskwanum”. W czasie okupacji niemieckiej ratował zagrozone zniszczeniem lub wywiezieniem przez okupanta polskie książki i dzieła sztuki, wyprzedawane przez właścisieli znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.
Moskwa wspierał lokalnych artystów, zamawiał prace u grafików i malarzy, m.in. Bolesława Kiernasa, Józefa Kozieja czy Feliksa Worsztynowicza. Dzięki jego zamówieniom powstały m.in. teki drzeworytów Kiernasa przedstawiające stary Rzeszów. Doceniał także kunszt rzemieślników, szczególnie introligatorów. W 1929 roku był jednym ze zwyciezców 43 edycji Państwowej Loterii Klasowej. Miał część kuponu wartego milion zlotych, co najmniej kilkadziesiąt tysięcy złotych z tego stało się jego udziałem w wygranej.
Po latach Franciszek Kotula tak wspominał Moskwe:
- "W historii nowoczesnego Rzeszowa nie znajdziemy postaci, która mogłaby dorównać Franciszkowi Moskwie w dziedzinie mecenatu artystycznego. Jest to przypadek odosobniony, przykład ‘spóźnionego’, ale w pełni mieszczańskiego mecenatu nad twórczością artystów regionalnych.”
Okres powojenny i późniejsze lata
Był aktywnym członkiem Towarzystwa Regionalnego Ziemi Rzeszowskiej, a po wojnie współtworzył Towarzystwo Przyjaciół Nauki i Sztuki w Rzeszowie. Sponsorował druk prac naukowych, fundował nagrody na wystawach, przekazywał cenne książki i starodruki do muzeum oraz biblioteki Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie.
W 1948 roku został aresztowany, a jego rodzinę zmuszono do opuszczenia Rzeszowa. Po odzyskaniu wolności zamieszkał w Poznaniu, gdzie prowadził hodowlę ryb. Zmarł w 1981 roku, pochowany został na cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu.
Dziedzictwo i upamiętnienie
Franciszek Moskwa pozostawił po sobie ogromny dorobek – zarówno materialny, jak i kulturowy. Wiele dzieł powstało na jego konkretne zamówienie. Dar dla Muzeum Okręgowego w Rzeszowie to tysiące książek, w tym wiele białych kruków, liczne galicjana. W 2007 roku w muzeum odsłonięto tablicę upamiętniającą jego wkład, a w 2009 roku został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Napisz komentarz
Komentarze