– Dwa wyjątkowe rzeszowskie zabytki odzyskają dawny blask! Od dawna planowaliśmy remont kamienicy przy ul. Bardowskiego 2 i zabytkowej trafiki przy ul. Sokoła. Teraz, dzięki zdobytemu dofinansowaniu z Unii Europejskiej, możemy te plany zrealizować! – poinformował 14 października prezydent Rzeszowa Konrad Fijołek w mediach społecznościowych.
Zapowiedziane inwestycje obejmują dwa obiekty związane z historią Rzeszowa w czasach monarchii austro-węgierskiej. Pierwszy z nich powstał w XIX wieku jako budynek koszarowy, drugi został sprowadzony z Wiednia prawdopodobnie w 1909 roku. Oba mają zostać odrestaurowane i otrzymać nowe funkcje, służące mieszkańcom oraz turystom odwiedzającym miasto.
Budynek przy ul. Bardowskiego 2 ma ciekawą historię. W Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa figuruje pod nazwą „II Koszary Obrony Krajowej wraz z ogrodzeniem”, a jego powstanie datowane jest na lata 1883–1884. Obiekt stanowi pozostałość rozbudowanej infrastruktury wojskowej Rzeszowa z okresu zaboru austriackiego. Historia budynku wiąże się z rozwojem miejscowego garnizonu. Na władzach miejskich spoczywały obowiązki związane z kwaterowaniem wojska. Brak odpowiednich koszar powodował konieczność umieszczania żołnierzy w prywatnych mieszkaniach. Początkowo miasto korzystało między innymi z budynków należących do Maurycego Kraińskiego oraz Saula Hasklera przy dzisiejszej ul. Piłsudskiego. W latach 70. XIX wieku zostały one wykupione przez gminę, jednak wciąż nie zaspokajały potrzeb rozrastającego się garnizonu. Po podjęciu decyzji o ulokowaniu w Rzeszowie oddziałów Obrony Krajowej, czyli Landwehry, w 1883 roku magistrat przystąpił do budowy nowego zespołu koszarowego na terenie zwanym Cyganówką, gdzie wcześniej znajdowały się wyrobiska pocegielniane. Koszary oddano do użytku w lipcu 1884 roku. Kompleks obejmował dwa budynki, znajdujące się obecnie przy pl. Kilińskiego 1 oraz ul. Bardowskiego 2. Kilka lat później powiększono go o III Koszary Obrony Krajowej przy ul. Batorego 9.
W następnych dziesięcioleciach Rzeszów stał się jednym z najważniejszych ośrodków garnizonowych w Galicji. Powstawały kolejne obiekty wojskowe, w tym koszary kawaleryjskie przy dzisiejszej ul. Dąbrowskiego oraz koszary piechoty przy ul. Langiewicza. Według dokumentacji konserwatorskiej Rzeszów był jednym z największych po Lwowie skupisk Obrony Krajowej w Galicji. Zespół koszar przy pl. Kilińskiego, ul. Bardowskiego i ul. Batorego pozostawał w użytkowaniu wojskowym do czasów II wojny światowej. Budynek przy Bardowskiego 2 zachował charakterystyczne cechy architektury koszarowej z końca XIX wieku. Jest dwukondygnacyjny, murowany z cegły, z prostymi podziałami elewacji i klasycyzującymi detalami architektonicznymi. Wewnątrz przetrwały między innymi ceglane sklepienia kolebkowe nad parterem, część historycznej stolarki oraz pierwotny układ przestronnych pomieszczeń. Od strony ul. Fredry zachowało się także historyczne ogrodzenie. W okresie powojennym budynek przeszedł liczne przekształcenia, które częściowo zatarły jego pierwotny wygląd. Dokumentacja Gminnej Ewidencji Zabytków wskazuje między innymi na problemy z zawilgoceniem pomieszczeń parteru, uszkodzenia elewacji i zły stan zachowania ogrodzenia. Mimo tych zmian obiekt zachował istotne wartości historyczne i architektoniczne.
Drugim obiektem przeznaczonym do renowacji jest zabytkowa trafika przy ul. Sokoła, jeden z najbardziej charakterystycznych i nietypowych zabytków Rzeszowa. Niewielki kiosk, wyróżniający się ośmiobocznym kształtem, kopulastym dachem oraz biało-niebieskimi płytkami ceramicznymi, został sprowadzony z Wiednia prawdopodobnie w 1909 roku. Pierwotnie trafika znajdowała się po południowej stronie plebanii kościoła farnego. Jej obecność w tym miejscu potwierdza fotografia wykonana w 1915 roku podczas wizyty w Rzeszowie arcyksiążąt Fryderyka i Józefa Ferdynanda oraz niemieckiego feldmarszałka Augusta von Mackensena. W latach 20. XX wieku kiosk znajdował się już w innej części placu Farnego, w pobliżu miejsca, gdzie później ustawiono pomnik Leopolda Lisa-Kuli. W latach 30. trafika została przeniesiona na ul. Sokoła, gdzie znajduje się do dziś. Początkowo sprzedawano w niej wyroby tytoniowe, przede wszystkim cygara, papierosy i akcesoria dla palaczy. Z czasem zmieniało się przeznaczenie kiosku. W latach 60. XX wieku można było w nim kupić bułki i precle, natomiast w latach 90. funkcjonowała tam kwiaciarnia oraz punkt sprzedaży lodów.
Obiekt zachował wiele oryginalnych elementów konstrukcji i wystroju. Szczególnie interesujące są harmonijkowe metalowe rolety sygnowane nazwą wiedeńskiej firmy Alfred Woltär, która rozpoczęła działalność w 1908 roku. Charakterystyczna ceramiczna okładzina w biało-niebieską szachownicę oraz kopulasty dach zwieńczony metalową kulą nadają trafice niepowtarzalny wygląd. W 1979 roku kiosk przeszedł remont. Kolejne problemy pojawiły się w 1991 roku, kiedy podczas prac związanych z budową instalacji ciepłowniczej naruszono podłoże obiektu. Przyczyniło się to do uszkodzeń jego konstrukcji i okładzin ceramicznych. W 1992 roku trafika została objęta ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Przez wiele lat kiosk pozostawał w rękach prywatnych. W sierpniu 2023 roku Rada Miasta Rzeszowa wyraziła zgodę na jego pozyskanie w drodze zamiany za dwa lokale użytkowe przy ul. Kościuszki 5. Transakcja wywołała wówczas dyskusję wśród radnych. Ostatecznie w 2024 roku miasto sfinalizowało procedurę przejęcia obiektu, otwierając drogę do jego renowacji. Zgodnie z najnowszą zapowiedzią prezydenta Konrada Fijołka trafika zostanie odrestaurowana i przeniesiona w okolice kościoła farnego, a więc w rejon swojej pierwotnej lokalizacji. Po zakończeniu prac ma pełnić funkcję punktu informacyjnego. Będzie to kolejna przeprowadzka zabytkowego kiosku w jego ponadstuletniej historii.
Trzecim elementem przedsięwzięcia będzie renowacja 15 zabytkowych kapliczek znajdujących się w różnych częściach Rzeszowa. Jak poinformował prezydent, prace obejmą między innymi obiekty na Staromieściu i Staroniwie. Szczegółowa lista kapliczek przeznaczonych do konserwacji nie została przedstawiona w komunikacie. Jak poinformował prezydent Konrad Fijołek, łączna wartość trzech przedsięwzięć przekracza 41,6 mln zł, z czego blisko 29 mln zł stanowić będzie dofinansowanie unijne. Umowa w tej sprawie została już podpisana. Inwestycje będą realizowane w ramach projektu „Ochrona i wykorzystanie potencjału zabytków, jako dziedzictwa kultury na terenie ROF”, współfinansowanego z programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027.
– Rzeszów się rozwija, ale nie zapominamy o jego historii. Chcemy, żeby te wyjątkowe miejsca znów służyły mieszkańcom – podkreślił Konrad Fijołek.
Napisz komentarz
Komentarze